Het Duits kent een hoop lange woorden, maar ook héél korte. Duitsers zijn namelijk gek op afkortingen.
Dat begint meteen bij de voorschoolse opvang. Peuters bezoeken vrolijk de ‘Kita’. Later, op de basisschool, brengen kinderen hun vrije tijd door op een ‘AG’ onder toezicht van een ‘Bufdi’ of ‘FSJ-ler’. Dat zijn jongeren die na hun ‘Abi’ en vóór hun studie aan de ‘Uni’ een tijd als vrijwilliger werken. Soms helpt er ook een ‘Azubi’ mee. Dat klinkt als een vrolijke stripfiguur, maar is een mbo’er die stageloopt.
Duitsers korten zelfs vakantieoorden af. Zo vliegen er jaarlijks miljoenen Duitsers naar ‘Malle’, ook wel bekend als het zeventiende Duitse bondsland. Daar brengen ze de meeste tijd door op een snikheet strand vol kreeftrode Duitsers. Jawel, dat is de ‘Teutonengrill’, een woord dat Duitsers voor de afwisseling eens níet afkorten. ‘Teutonengrill’ is een verwijzing naar de typisch Duitse BBQ (‘Grill’) én de Teutonen, een Germaanse volksstam.
Die Teutonen hebben overigens hun eigen bijvoeglijk naamwoord aan de Duitse taal toegevoegd. ‘Teutonisch’ betekent: typisch Duits, vaak ironisch bedoeld. Maar de bijbehorende trappen van vergelijking zijn lastig uit te spreken tongbrekers: 𝑡𝑒𝑢𝑡𝑜𝑛𝑖𝑠𝑐ℎ – 𝑡𝑒𝑢𝑡𝑜𝑛𝑖𝑠𝑐ℎ𝑒𝑟 – 𝑎𝑚 𝑡𝑒𝑢𝑡𝑜𝑛𝑖𝑠𝑐ℎ𝑡𝑒𝑛
Daarom voeg ik een nieuw woord aan de Duitse taal toe, geheel in stijl met de ‘teutonische’ voorliefde voor afkortingen: 𝑡𝑒𝑢𝑡𝑜.
𝐃𝐚’𝐬 𝐩𝐚𝐬 𝐞𝐜𝐡𝐭 𝐭𝐲𝐩𝐢𝐬𝐜𝐡 𝐭𝐞𝐮𝐭𝐨!
Kita = Kindertagesstätte AG = Arbeitsgemeinschaft Bufdi = Bundesfreiwilligendienstleistender FSJ = freiwilliges soziales Jahr Abi = Abitur Uni = Universität Azubi = Auszubildende Malle = Mallorca
Nikon D850, Tamron SP 35mm f/1.4 Di US / Ratsgymnasium Osnabrück
Mart de makelaar heeft in ieder geval één ding geleerd: met een paar goedgekozen woorden tover je elk onverkoopbaar krot om tot een gewild object.
Ongekende mogelijkheiden voor de handige knutselaar
Doorsnee doorzon
Stel, je wilt je doorsnee doorzonwoning verkopen. Dat lijkt een hopeloos geval. Toch verandert Mart je burgerhuisje razendsnel in een halfvrijstaande of geschakelde villa. Daarna voegt hij nog even snel de drie R’en van makelaarstaal toe: in een mum van tijd beschikt je woning over een Riante oprijlaan, een Royale master bedroom en een Ruime badkamer, uiteraard van alle denkbare gemakken voorzien.
Landidylle
Wat moet je doen om een vochtig krot met een generatie achterstallig onderhoud te verkopen? In dit zware geval heeft Mart twee mogelijkheden. Staat het huis op het platteland? Dan ben je vanaf nu woonachtig in een rustieke residence met ongekende mogelijkheden in een groenlandelijke idylle in een ambiance van pure natuur. Staat het huis in de stad? Dan barst jouw woning vrolijk uit elkaar van de oorspronkelijke elementen en kan de handige doe-het-zelver allerhande woonwensen realiseren. Zelfs dat lekkende platte dak lijkt met een beetje vaagtaalvindingrijkheid al bijna een riant dakterras.
Klein maar fijn
Mart heeft een vooroorlogse lilliputterwoning in de aanbieding met een keuken die zó klein is dat zelfs een topmodel haar achterste er niet kan keren, een tuin waar je net een vuilniszak kunt stallen en een wc-pot in de voormalige bezemkast. Geen nood. Mart maakt met het vaagtaal XtraeffeXt van dit huis een uitermate praktisch ingerichte starterswoning die optimaal gebruikmaakt van de beschikbare ruimte en voorzien is van een besloten patio en een functionele badkamer met royaal zwevend toilet. Wie had dat ooit gedacht!
Tienhoogs toppertje
Zelfs op de tiende verdieping van een tochtige galerijflat ontdekt Mart nog een gouden kans. Deze flat ligt direct aan de ringweg in een zogeheten prachtwijk met om de hoek het honk van de lokale motorbende. Maar Mart wijst je op het fantastisch weidse uitzicht en maakt van de keuken waarin tien jaar geleden een magnetron is ingebouwd een keuken die is voorzien van luxe inbouwapparatuur. Ook bejubelt hij de locatie: je woont in een levendige en kleurrijke buurt met kleinschalige horeca en ideale bereikbaarheidsomstandigheden.
Uit: Vaagtaal, Arjen Ligtvoet & Cathelijne de Busser, Haystack 2009
De lezer leest lang niet altijd wat je dacht dat je schreef. Hier een paar citaten die jou wellicht iets anders vertellen dan wat de schrijver bedoelde. Wat ging er mis? Of maakten de schrijvers misschien bewust gebruik van beeldspraak?
Een terminaalbad met Tosti en Bon voor veertig Polen in een koffertje
Rookverbod in koelkast (NOS Teletekst)
Rookverbod in crematoria (Provinciale Zeeuwse Courant)
Radarwaarnemingen maken gehakt van ijs op de maan (NRC Handelsblad)
Dood paard achtervolgt Anky van Grunsven (de Volkskrant)
Driekwart van Turken vast tijdens ramadan (De Stentor)
Als de 17e eeuwse stichtster van het hofje nog leefde zou zij zich omdraaien in haar graf (Jordaan & Gouden Reaal)
Mulder (29) is een grote in de stripwereld. Ze werd Miss Striptease Nederland 2002, op sloffen (de Volkskrant)
De Nederlandse Thalys-stations zijn per openbaar vervoer bereikbaar (brochure NS)
Aantal vrouwen bij politie nog ondermaats (Metro)
Een ziekenhuisdirecteur: “Laatst kwam er op een open dag een man met een koffertje langs. Daar zaten veertig Poolse werknemers in” (de Volkskrant)
Vandaag Dubbeldekker Tosti met Bon, € 1,- (bord stationsrestauratie)
Het is een gezellig dorpje met een fantastisch uitzicht. Op uitgangsgebied is er niet veel te doen; mensen komen echt voor de rust. Vooral het terminaalbad is een genot voor jong en oud (advertentie vakantiewoning)
Vorig jaar hebben collega’s een aantal schapen hun mening gevraagd over de MKZ-crisis. De verhalen waren schrijnend, het was hartverscheurend. Dierenarts Philip van Vulpen uit Borne benadert communicatie met dieren wat wetenschappelijker. “Schapen zijn zowat de domste dieren die ik ken. Ik kan me niet voorstellen dat iemand daar een zinnig woord uit krijgt” (de Volkskrant)
Uit: Stijlwijzer Schriftelijk Rapporteren (Arjen Ligtvoet, 2007), illustraties: Rob Derks
Met het oog op de volatiele politieke situatie en de op handen zijnde verkiezingen is het nu relevanter dan ooit om je bewust te zijn van politieke vaagtaal: het Binnenhofbargoens (uit ‘Vaagtaal’, 2009).
Peter de politicus verpakt zijn boodschap in de politieke variant van vaagtaal, het Binnenhofbargoens. Met deze omslachtige en verhullende taal verkoopt hij zijn beleid. Hoe gaat dat nu precies in zijn werk? Welke taalfoefjes gebruikt Peter om in het listige polderlandschap het hoofd boven water te houden?
Nieuwe woorden
De makkelijkste truc is die van het niet-bestaande woord. Peter verzint voortdurend nieuwe woorden om kiezers tevreden te stellen. Heeft iedereen het druk? Dan roept hij op tot onthaasting. Is de burger de multiculturele samenleving beu? Dan introduceert Peter simpelweg de interculturele of zelfs de policulturele samenleving.
Natuurlijk wil Peter tijdens een debat indruk maken op zijn collega-politici. Hij heeft daarom voor elke situatie een nieuw en gewichtig klinkend woord paraat. Zo veegt hij een voorstel van de oppositie niet simpelweg van tafel, maar verprullenbakkiseert hij het. Vervolgens maakt hij van een eenvoudige analyse een indrukwekkende analysering. En als een prioriteit niet belangrijk genoeg is, maakt hij er in een handomdraai een prioritering van. Zelfs in het uitzonderlijke geval dat Peters eigen fractie de analysering van de prioritisering nog eens wil herzien, komt hij zijn kompanen moeiteloos tegemoet met een geheranalyseerde herprioritisering.
Ook strooit Peter kwistig met extreem lange woorden. Hij gebruikt daarbij een simpele maar effectieve truc: rijg woorden net zo lang aan elkaar totdat ook de allerlaatste kiezer de draad kwijt is. Stel dat Peter bijvoorbeeld een simpel maar onverkoopbaar idee heeft om de lange wachtlijsten in de zorg weg te werken. Hij kan uiteraard niet recht voor zijn raap zeggen dat hij patiënten naar België wil laten uitwijken voor een medische behandeling. Hoe krijgt hij bijval voor dit plan? Met een langdurig pleidooi over de zelfstandigheidsbevorderingsgedachte bij de beleidsrealisering van een effectiviteitsverbeteringstraject in het kader van de voorrangsinventarisatieanalysering.
Slag om de arm
Met zelfverzonnen of extreem lange woorden is Peter er nog niet. Om echt verzekerd te zijn van politiek succes houdt Peter ook graag een slag om de arm. Buiten de verkiezingstijd doet hij zelden een stellige bewering. Peter zal daarom niet zeggen:
We gaan het lerarentekort oplossen door de klassen te vergroten.
Maar:
Het is onontkoombaar dat er in de toekomst gedacht moet worden aan een herprioritering van de bestaande beleidsruimte binnen het onderwijsstelsel.
Met deze wollige formulering kan Peter nog alle kanten uit. Afhankelijk van hoe de politieke wind waait, kan hij later de klassen vergroten of juist verkleinen.
Peter zaait ook graag verwarring met dubbele ontkenningen. Op die manier hoeft hij nooit toe te geven dat hij tevreden is. Hooguit is hij niet ontevreden over de behaalde onderhandelingsresultaten. Op dezelfde manier keurt hij plannen nooit goed, maar staat hij er in beginsel niet afwijzend tegenover. Door al die vrijblijvendheid weet Peter het af en toe zelf ook niet meer. Als het niet ondenkbeeldig is dat de maximumsnelheid omlaaggaat, gaat die dan omlaag? Of juist omhoog?
Een heel enkele keer heeft Peter echt geen idee hoe hij een probleem moet aanpakken. Gelukkig biedt Binnenhofbargoens ook dan uitkomst: linksom of rechtsom is er altijd een oplossing. Linksom of rechtsom krijgen spaarders hun geld van de failliete bank Icesave wel terug. Linksom of rechtsom zal de fileproblematiek in de nabije toekomst worden opgelost. Linksom of rechtsom zal het niveau van het onderwijs er de komende jaren wel op vooruitgaan.
Linksom of rechtsom houdt Peter zijn kiezers met Binnenhofbargoens wel tevreden. Recht door zee is hij nooit. Zelfs als hij in het heetst van de verkiezingsstrijd een duidelijke uitspraak doet, zal hij die even later weer zodanig vervagen dat er geen haan meer naar kraait. Behalve de haantjes en kippetjes van de oppositie natuurlijk, maar die kunnen het zich veroorloven om duidelijk te zijn.
Modewoorden
De politiek heeft zo zijn modewoorden. Vraag een politicus niet wat hij precies bedoelt met multiprobleemgezin, beleidsresistentie of handjes en voetjes geven. Zijn antwoord zal ontwijkend en lang zijn. Hieronder staat die uitleg wel.
Multiprobleemgezin
Wat een multiprobleemgezin is? Eerst een definitie uit de maatschappelijke dienstverlening: een multiprobleemgezin is een gezin dat kampt met een chronisch complex van problemen, zoals psychosociale, financiële en werkgerelateerde problemen en dat vaak een verstoorde relatie met de hulpverlening heeft; de problemen bestaan vaak van generatie op generatie.
Mooie woorden. Maar eigenlijk is een dergelijk gezin natuurlijk gewoon een stelletje aso’s dat nooit door de Tokkietoets komt. Voor de duidelijkheid een aanvulling op de definitie: een multiprobleemgezin bestaat uit probleemburgers, en dat zijn mensen die overlast veroorzaken en asociaal gedrag vertonen. Probleemburgers zijn vaak randgroepjongeren, en dat zijn dan weer jongeren in meervoudige achterstandssituaties. Een achterstandssituatie ten slotte is een sociaaleconomische positie die ten slotte wordt gekenmerkt door een achterstand op een of meer gebieden, zoals werk, wonen, opleidingsniveau en integratie. Als je echt hip bent, mag je overigens ook multiproblemgezin zeggen, dat geeft het een lekker internationaal tintje.
Beleidsresistent
‘Of het nu gaat om selectie, bandbreedte van voorzieningen of schaal, de onderwijspolitiek slaagt er niet in het onderwijs houvast te bieden. En dáár worden scholen beleidsresistent van.’
Beleidsresistentie is in. Als een organisatie of persoon de regels ontduikt, is die meteen beleidsresistent. Vooral randgroepjongeren en onderwijsinstellingen lijken besmet te zijn met deze voor beleidsmakers en beleidsuitvoerders frustrerende resistentie. Het is een knap staaltje afschuiftaal. Als het beleid mislukt, ligt dat niet aan de politiek. Nee, nee, de beleidsontvangers zijn beleidsresistent, begrijp je wel?
Handjes en voetjes geven
De politiek geeft alles handjes en voetjes, of het nu beleid, een project of een traject is. Waar die handjes en voetjes aan vast groeien en wat de spreker er precies mee bedoelt, zal nooit duidelijk worden, maar het is een manier om zogenaamd vriendelijk, als joviale meewerkend voorman of coach, de medewerkers aan het werk te zetten:
‘Zeg Jan, die maandrapportage, kun jij die snel even handjes en voetjes geven?’
De opmars van deze uitdrukking is niet te stuiten. Zelfs geruchten kun je voorzien van handen en voeten: ‘Zo krijg je wel een stroom van geruchten. En mensen gaan die geruchten handjes en voetjes geven. Maar bevestigd is er niets.’
Uit: ‘Vaagtaal’, uitgeverij Haystack 2009. Illustraties: Rob Derks
Wie is er nou vóór geweld? Of tégen vrouwen? Of vóór geweld tégen vrouwen?
Het is maar hoe je het leest. Of ziet. (vast een vorm van beroepsdeformatie — als schrijver zie je al snel mogelijke betekenislagen waar anderen misschien gewoon een bank zien 😊)
Hieronder nog een paar interpretaties en helemaal onderaan de natuurlijk enig juiste variant.
GEEN PLEK VOOR GEWELD TEGEN VROUWEN
EOS 250D | EFS 24 mm f/2.8 STM | f/2.8 · 1/600 · ISO 200 Münster, Duitsland
Er was eens een beldel (callgirl) die woonde in een hemelvilla (penthouse) van een luxe hekwerkwijk (gated community). Ze kwam net thuis van een kuierdiner (walking diner) georganiseerd door de locale elitekliek (jetset) en plofte, zoals dat heet, een beetje moe maar voldaan op de bank. De laatste tijd was ze een echt bankbintje (couch potato) aan het worden, dacht ze ongerust terwijl ze het nieuws aanzette.
Veel meer dan werken en huismussen (cocoonen) deed ze niet de laatste tijd. Vroeger, bij haar ouders in de geloofsgordel (bible belt) was alles natuurlijk anders. Maar ja, dat was zo’n gat, iedereen nam de breintrein (braindrain), dat was haar laatste echt goede hersenfonkel (brainwave), weg uit dit gat! Het was alweer een paar jaar geleden dat ze samen met haar zus een valreepboeking (lastminuteboeking) deed, op weg naar de grote stad. En tjonge, wat een blikopener (eye-opener), dat was nog eens wat anders dan de hele middag spelen met je spelmaatje (gameboy).
En jawel, voordat ze het wist, sloeg ze een heuze olijfprins (latin lover) aan de haak. Minder mooi was dat ze bijna gebeurtneukt (gegangbanged) werd door het lokale kapittel (chapter) van een wereldwijde (global) brommerbende (biker gang) , nadat ze een pretpil (partydrug) in haar ijsthee (ice tea) had gekregen. Maar goed, dat was het verleden. Nu zat ze lekker op de bank en had ineens genoeg van het nieuws en die opgedirkte nieuwspoes (newsbabe). Ze flitste (zapte) naar haar favoriete sleutelgatserie (real-life soap). Net tijdens de allerspannendste kluisterscene (cliffhanger) ooit, ging de telefoon. Het was haar zus met een bietsbelletje (collect call).
“Je raadt het nooit,” gilde ze, “een koppensneller (headhunter) heeft me gekoppensneld, en wel net op tijd voor m’n banendans (job rotation). Ik zat net in het flitskostrestaurant (fast food restaurant) m’n twaalfuurtje (lunch) te nuttigen en toen kwam er zo’n zwierbol (playboy) aan, met zo’n kapsel vol kuifvet (hairgel).”
Ze zuchtte en vertelde verder: “Ik had hem buiten al zien sukkeldraven (joggen), maar nu kwam hij recht op me af en bood me een baan aan als hoezenpoes (covergirl) van een goedbetalend mannenblad. Ik zei natuurlijk dat ik veel ervaring als punaisepoes (pin-up girl) had. Daarna zei hij iets vreselijk onaardigs: Je moet wel eerst even een rimpelstrijk (facelift) ondergaan, dat spreekt voor zich, dat zei hij… Wat een eikel (dickhead). Ik heb hem meteen op z’n bek geslagen. Wat denk die luilebol (blockhead) wel? Mij maakt’ie niet gek, ik ben tenslotte volledig dwaasbestendig (foolproof).”
Natuurlijk, het gebruik van Engelse woorden kan nuttig, handig en zelfs mooi zijn, maar bij een overdaad ontaardt het al snel in aanstel-Amerikaans. Het Nederlands is een bijzonder rijke taal die op z’n sloffen de strijd met het Engels aan kan gaan, maar je hoeft het natuurlijk ook weer niet te overdrijven 😊
Arjen Ligtvoet 